Optogenetik ile Tedavilerde Yeni Dönem-1


Okuma:9

Optogenetik ile Tedavilerde Yeni Dönem-1

 

Gen Bağımsız Retina Tedavileri

Kalıtsal retinal hastalıklar (Inherited Retinal Diseases, IRD), uzun yıllar boyunca geri dönüşsüz görme kaybı ile sonuçlanan ve tedavi seçeneği oldukça sınırlı hastalık grupları arasında yer aldı. Ancak son yıllarda oküler gen tedavisindeki hızlı gelişmeler, retina pratiğinde yeni bir çağ başlattı.

2017 yılında FDA tarafından onaylanan Luxturna ile başlayan süreç, bugün optogenetik gibi tamamen farklı ve heyecan verici teknolojilere evrilmiş durumda. Özellikle ileri evre retinal dejenerasyonda fotoreseptör kaybı gelişmiş hastalar için optogenetik, umut verici bir yaklaşım olarak öne çıkıyor.

 

Oküler Gen Tedavisinde İlk Büyük Adım: Luxturna

FDA onayı alan ilk retinal gen tedavisi olan Luxturna, bialelik RPE65 mutasyonu bulunan hastalarda kullanılmaktadır.

Tedavi yaklaşımı:

• Adeno-associated virus (AAV) vektörü kullanılır

• Fonksiyonel RPE65 geni subretinal olarak uygulanır

• Amaç kaybolan retinal fonksiyonun geri kazandırılmasıdır

Uzun dönem sonuçlarda:

• Gece görmesinde düzelme

• Fonksiyonel görmede artış

• Mobilite kazanımı

bildirilmiştir. Bununla birlikte bazı hastalarda progresif pigmenter değişiklikler gözlenmiştir.

 

Sürekli Nöroproteksiyon Yaklaşımı: Encelto

Mart ayında FDA onayı alan Encelto, idiopatik maküler telenjiektazi Tip 2 için geliştirilen ilk tedavi oldu.

Bu yaklaşım klasik gen replasmanından farklıdır.

Encelto’nun Çalışma Mekanizması

• Genetik olarak modifiye edilmiş RPE hücreleri kullanılır

• Hücreler sürekli CNTF salgılar

• İntravitreal implant şeklinde uygulanır

• Fotoreseptör dejenerasyonunu yavaşlatır

Klinik çalışmalarda:

• Ellipsoid zon kaybında anlamlı azalma

• Hastalık progresyonunda yavaşlama

gösterilmiştir.

 

Peki Ya Fotoreseptörler Tamamen Kaybolmuşsa?

İşte tam bu noktada optogenetik devreye giriyor.

 

Optogenetik Nedir?

Optogenetik, sağlam kalmış retinal hücrelere ışığa duyarlı proteinler (opsinler) kazandırarak görsel fonksiyon oluşturmayı amaçlayan ileri biyoteknolojik bir yaklaşımdır.

Temel hedef:

• Bipolar hücreler

• Retinal ganglion hücreleri (RGC)

gibi hayatta kalmış retinal nöronları yapay fotoreseptörlere dönüştürmektir.

 

Optogenetik Neden Bu Kadar Önemli?

Retinitis pigmentosa (RP) gibi hastalıklarda çoğu hasta:

• ileri fotoreseptör kaybı geliştikten sonra tanı almakta,

• klasik gen tedavilerinden sınırlı fayda görmektedir.

Optogenetik ise:

• Mutasyondan bağımsızdır

• İleri evre hastalarda uygulanabilir

• Fotoreseptör gerektirmez

• Yeni bir görsel yol oluşturabilir

Bu nedenle “gene-agnostic” yani gen bağımsız tedavilerin en dikkat çekici örneklerinden biri olarak kabul edilmektedir.

 

Tarihi Dönüm Noktası: İlk Görme Restorasyonu

2021 yılında Sahel ve arkadaşları tarafından yayımlanan çalışma, optogenetik alanında tarihi bir gelişme olarak kabul edildi.

Çalışmada:

• ChrimsonR opsini

• Özel ışık amplifiye eden gözlük sistemi

kullanılarak kör bir hastada kısmi görsel fonksiyon elde edildi.

 

 

[Kaynaklar 1. Ciulla LM, Ciulla TA. The Optimism of Optogenetics. Ophthalmology Management, 2025; 9 (July 1). 2. Luxturna US prescribing information. https://www.gene.com/download/pdf/luxturna_prescribing.pdf 3. Encelto US prescribing information. www.neurotechpharmaceuticals.com/wp-content/uploads/ENCELTO- PRESCRIBING-INFORMATION.pdf 4. Sahel, JA, Boulanger-Scemama, E., Pagot, C et al. Partial recovery of visual function in a blind patient after optogenetic therapy. Nat Med 27, 1223–1229 (2021). https://doi.org/10.1038/s41591-021-01351-4 5. GenSight Biologics Newsletter to shareholders January 2025. www.gensight-biologics.com/wp-content/uploads/2025/01/Gensight_News- letter_20250127_EN.pdf]

 

Not: Katkılarından dolayı Dr. Mehmet ÇITIRIK’a teşekkür ederiz.

 

Web sitesindeki bu bilgiyi, sunu ve yayınlarınızda aşağıdaki şekilde kaynak göstererek kullanabilirsiniz.

 

(Çıtırık M, Teke MY. Optogenetik ile Tedavilerde Yeni Dönem-1. http://www.retinaclub.com/ Son Güncellenme Tarihi 01/10/2026).